10/02/2026
Silisyum Çağı olarak nitelendirilen 21. yüzyılın ilk çeyreğini geride bıraktığımız şu günlerde, yarıiletken (semiconductor) ekosisteminde ülkemizin de güçlü bir yer edinmesi yaşamsal bir önem taşıyor. Bu misyonu gerçekleştirmek amacıyla kurulan TICA (Turkish Integrated Circuits Alliance - Türkiye Yarıiletken Kümelenmesi) adı verilen girişimle ilgili sorularımızı yanıtlayan Sabancı Üniversitesi Rektörü ve TICA Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Yusuf Leblebici, yarıiletken sanayinin dünyadaki ve ülkemizdeki güncel durumuna açıklık getirdi.
“Ülkemizde mikroelektronik ve dijital teknolojiler alanında dünya çapında yetişmiş gençlerimiz var; iyi tasarımcı yetiştiren üniversitelerimiz var. Başka bir deyişle mayamız iyi. Ama bu gençler geleceğini yurtdışında arıyor. Yalnızca Avrupa ve ABD’ye değil, Çin’e, Tayvan’a, Singapur’a da gidiyorlar. Bu beyin göçünü tersine döndürmenin tek yolu ülkemizde yarıiletken tasarım sektöründe faaliyet gösteren şirketleri tek çatı altında toplamak ve uluslararası iş birliklerini artırmak” diye konuşan Dr. Leblebici, “Kuruluşuna önayak olduğum TICA’nın misyonu da bu; yani son derece rekabetçi bir yapıya sahip olan bu sektörde Türk firmalarının görünürlüğünü artırmak ve küresel ölçekte teknoloji geliştirmelerini sağlamak. Kısaca birlikten kuvvet doğduğunu kanıtlamak” diyor.
TICA’nın kuruluşu
Yarıiletken Kümelenmesi (TICA), Temmuz 2024 itibarıyla resmen faaliyetlerine başladı. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan TICA, önde gelen ulusal yarıiletken tasarım şirketleri ve üniversitelerden oluşan bir koalisyon. İttifakın misyonu, üyelerinin ihtiyaçlarını karşılarken Türkiye'deki yarıiletken ekosistemini ilerleten sağlam bir iş birliği merkezi oluşturmaktır.
Şu anda 20'ye yakın ulusal tasarım şirketinin üyesi olduğu TICA'nın temel faaliyetleri arasında bilgi ve deneyim paylaşımını kolaylaştırmak, yazılım ve donanım araçlarının işbirlikçi kullanımını sağlamak, ortak projeler geliştirmek ve derneği yurtiçi ve uluslararası ticaret fuarlarında temsil etmek gibi hedefler sayılabilir. TICA üyesi olan şirketlerde, her biri ortalama 10 seneden fazla tasarım deneyimine sahip 160 civarında çip tasarımcısı çalışmakta.
Dr. Leblebici TICA’nın faaliyetlerini başlıca üç başlık altında topluyor:
- Devletin desteğini almaya çalışmak. Derneğin üye sayısı belirli bir düzeye ulaştığında destek almak kolaylaşabiliyor.
- Çalışmakta olan uzmanlara sürekli eğitim olanağı sağlamak.
- Yazılım desteği. Çip tasarımında kullanılan özel yazılım paketlerini TICA üyelerine daha uygun şartlarda sağlamak. Bu piyasada dünyada tekel konumunda olan yazılım şirketleri ülkemizdeki tasarım potansiyelinin farkında olduğu için bu alanda da olumlu sonuç alınabilir.
TICA ve IMEC iş birliği
Ülkemizde yarıiletken endüstrisini geliştirmeye yönelik bir diğer önemli strateji de, TICA ile IMEC arasında sağlanan ortaklıktır. Mikroelektronik ile dijital teknoloji araştırmalarında dünyanın sayılı merkezlerinden biri olan IMEC (Üniversitelerarası Mikroelektronik Merkezi-Interuniversity Micro-electronics Center) ile imzalanan antlaşmaya göre yarıiletken ekosistemini güçlendirmek için bir dizi stratejik iş birliği projesinin hayata geçirilmesi planlanıyor.
Merkezi Belçika'nın Leuven şehrinde bulunan IMEC, Belçika, Avrupa, ABD, İngiltere ve Asya'da ofisleriyle küresel olarak faaliyet göstermektedir
İleri yarıiletken malzemeler, çip tasarımı ve yeni nesil üretim teknolojilerine odaklanılacak olan bu ortaklıkta, işgücü geliştirme de üzerinde en fazla durulan noktalardan biridir. Araştırmacıların ve mühendislerin uzmanlıklarını artırmayı amaçlayan atölye çalışmaları, eğitim oturumları ve teknik forumlar düzenleniyor. Akademi ve endüstri ile ortaklıklar yoluyla yetenekli bir uzman havuzu oluşturularak, gelecekteki profesyonellerin yetiştirilmesinin yolu açılıyor.
Tasarım ve üretim
Dr. Leblebici tümdevre (integrated circuit-IC) sektörünün tasarım ve üretim olmak üzere iki ana eksen üzerinde yol almakta olduğunu şu örnekle açıklıyor: “Mimarlar bina yapımında öncelikle binayı ayrıntılı bir şekilde projelendirmekle işe başlarlar. Binanın temelleri, taşıyıcı kolonlar, duvarlar, pencereler, merdivenler, elektrik ve su tesisatları gibi gerekli tüm yapısal sistemler bu proje üzerinde tasarlanır. Daha sonra mühendisler bu projeye göre yapıyı inşa eder. Tümdevre tasarımcısı da mimarla çok benzer bir süreçten geçer. Üretim aşamasına geçmeden önce gerekli olan detayları içeren bir tasarım hazırlar. Bu bir ekip işidir ve çok yoğun bir mesai gerektirir.”
Dr. Leblebici’ye göre uzman bir tasarımcı işin doğası gereği kendini tam anlamıyla işine adamak zorunda hisseder. Ayrıca bu tasarım, özel bir yazılım paketi yardımıyla gerçekleştirilir. Tümdevre tasarımında bugün tekel konumunda olan birkaç yazılım firması var. Yıllık lisans ücretleri milyon dolarlar seviyesinde olan bu yazılımların maliyeti, pek çok tasarım firmasının belini bükecek kadar yüksektir. İşte TICA’nın misyonlarından biri de bu yazılım lisanslarını dernek üzerinden daha uygun şartlarda erişilebilir kılmaktır. Dr. Leblebici Çin’in de bu yazılım tekelini kıracak alternatifler üzerinde çalıştığına dikkat çekiyor.
Tasarım aşamasından sonra, bu tasarımın üretime gönderilmeden önce bütün detayları ile test edildiği bir simülasyon aşaması geliyor. Bu da yine bir ekip işi ve çok titiz bir çalışma gerektiriyor.
Üretim teknolojilerinde ise ABD ve Avrupa, bugün Tayvan başta olmak üzere Güneydoğu Asya ülkelerindeki diğer çip üreticilerinin gerisinde. Tayvan’ın TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company Limited) şirketi dünyanın en büyük çip üreticisi. Ve Nvidia, Apple, Broadcom ve Qualcomm gibi şirketlerin yegane tedarikçisi.
Tayvan mucizesinin altında yatan nedir?
Tayvan gibi küçük bir adanın çip üretiminde ve tasarımında dünya lideri konumuna gelmesine yol açan temel unsurların ne olduğunu Dr. Leblebici’ye sorduk: “Bir kere bu orada bir devlet politikasıdır. Eğitimin her basamağında yarıiletken sanayine uzman yetiştirme hedefi odak noktasıdır.”
IMD Yönetim Bilimleri Okulu’ndan Prof. Dr. Howard Yu ise Tayvan’daki bu adanmışlığa şu sözleriyle açıklık getiriyor: “Tayvan halkı çip üretmez; çipleri solur. Otuz yıllık ulusal adanmışlık sonunda parayla satın alınamayacak bir değer oluşturdu. Bu nedenle ABD, Arizona’da kurulan TSMC’ye bağlı bir üretim tesisi ne yazık ki istenilen performansı gösteremedi ve zarar etmeye başladı. Çünkü Amerikalı çalışanlara göre çip üretmek sadece bir iş iken, Tayvanlı çalışanlara göre bu bir toplumsal sorumluluk ve bir kamu hizmetidir. Bunun nedeni Tayvan’ın en iyi mühendislere sahip olması değildir. Bunun nedeni Tayvanlılar için mühendislikte mükemmeliyeti yakalamanın kültürel bir değer olmasıdır.”
TICA geleceğe nasıl bakıyor?
Toplamda 20’ye yakın üyesi olan TICA, 150’nin üzerinde tam zamanlı çalışan, deneyimli tümdevre tasarımcısı, 1536 Adam/yıl eşdeğeri tasarım deneyimi ve bugüne kadar 626 başarılı tümdevre tasarımı ile 350nm'den 4nm'ye kadar tüm yarıiletken tümdevre teknolojilerinde (CMOS, SiGe, GaAs, GaN, SOI) yüksek performanslı analog, dijital, karışık sinyal ve RF devre tasarım deneyimini temsil etmektedir.
2024’te Tayvan’da yapılan Semicon Taiwan Fuarı’nda ve geçen yıl Almanya, Nürnberg’de yapılan Embedded World Fuarı’nda açılan TICA standları Dr. Leblebici’ye göre görünürlüğümüzü artırma açısından çok başarılıydı. Bu fuarlarda akademisyenler ve firma temsilcileri Türkiye’nin de bu “kurtlar sofrasında” yer aldığını görmüş oldu. Önümüzdeki dönemlerde yeni fuarlara katılım planlanıyor.
Bu arada geçtiğimiz günlerde Sabancı Üniversitesi ile IMEC arasında toplam 384.000 EUR bütçeli iki yeni proje anlaşması imzalandı. Bu kapsamda birbiriyle ilintili iki ayrı tema üzerinde ortak araştırmalar yapılması, doktora ve yüksek lisans öğrencileri ile birlikte çalışılması hedefleniyor. IMEC tarafından desteklenen CMOS 2.0 projeleri, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi öğretim üyeleri Özcan Öztürk ve Korkut Kaan Tokgöz tarafından yönetilecek.
Kaynaklar:
